Podcast Goldfinger

Door Gawie Keyser

Hij ligt vastgebonden op een tafel, zijn benen wijd uit elkaar. Een laserstraal is langzaam bezig in de richting van zijn kruis te bewegen — nog dertig seconden en James Bond zal in tweeën worden gespleten.

Naast hem staat Auric Goldfinger, boekhouder van SMERSH (betekent zoiets als: doodt alle spionnen, zeg maar gerust: KGB), maar vooral: een topcrimineel die van plan is Fort Knox van alle goud te beroven.

Goldfinger. Een sadistische aartsvijand.

Bond blijft kalm.

‘Do you expect me to talk?’

‘No, Mister Bond,’ zegt Goldfinger. ‘I expect you to die.’

Het is de beroemdste scène uit de meest beroemde ‘Bond’: Goldfinger uit 1964, de film waarmee Cinema Literair feestelijk van start gaat met een nieuw seizoen van de allerbeste boekverfilmingen.

Goldfinger is, behalve een briljante Bond-film, vooral ook een briljante thriller. Nu vraagt u zich af, waarom zegt hij niet ‘literaire thriller’? Nou, beste luisteraars, de reden hiervoor is simpel: Goldfinger is geen dodelijk saaie boek waarin de personages kampen met complexen en neuroses en waarin de plot slechts dient als verfraaiing voor psychologisch prietpraat. Nee, Goldfinger is een thriller waarin actie en spanning de betekenis bepalen, zoals het hoort in het genre.

Ian Fleming (1908 — 1964) schreef veertien James Bond-boeken. Vanaf 1962 verschenen aan de lopende band Bond-films, beginnende met Dr. No en, voorlopig, eindigend met ‘Bond 25’ die ergens in 2019 uitkomt.

Dat laatste vormt een heikel punt, zoals iedereen weet die afgelopen zomer het nieuws heeft gevolgd. ‘James Bond’ was namelijk niet weg te slaan uit de kranten. Bekend is geworden dat regisseur Danny Boyle uit de productie van de nieuwste Bond is weggelopen vanwege een meningsverschil over de plot. Wat blijkt? De scenaristen en producenten hebben namelijk een verhaal bedacht waarin Bond eindelijk doodgaat. En dát ging Boyle te ver.

Deze ontwikkelingen tekenen de problemen waarmee Bond anno nu kampt. De kernvragen: is hij bestand tegen de moderne cultuur? Is er nog een plek voor hem in de tijd van identity politics, van maatschappelijke bewegingen zoals  #meetoo en #blacklivesmatter en de radicale heroriëntatie die we momenteel meemaken op het gebied van male privilege? Of is Bond niets meer dan een anachronisme, slechts een schaduw van zijn eigen zelf?

Om maar een klein voorbeeld te geven: in Goldfinger ontmoet Bond de aantrekkelijke Pussy Galore, een lesbienne.

Bond: ‘Ze vertelden me dat je op vrouwen valt.’Pussy: ‘Ja, maar ik heb nog nooit een man ontmoet.’

Wat moeten we met zo’n Bond? Hem veroordelen, wegzetten als een ‘giftige man’? Hem toch maar het loodje laten leggen, tegen hem zeggen, zoals Auric Goldfinger, ‘No, Mister Bond, we expect you to die?’

In de populaire cultuur zijn er genoeg voorbeelden van helden die in de vergetelheid zijn geraakt als gevolg van politieke en maatschappelijke veranderingen. De dood van Bond — niet in een klap zoals de producenten willen, maar geleidelijk, haast ongemerkt — zou geen uitzondering zijn.

Toch vraag ik me af of we daarmee niet iets essentieels kwijt zouden raken. De culturele impact van Bond is enorm. Na de Tweede Wereldoorlog was Bond bijvoorbeeld een hoofdrolspeler in het opbouwen en versterken van de Britse nationale identiteit (wat nu met Brexit trouwens wel eens opnieuw nodig zou kunnen zijn).

Bovendien, de romans van Fleming zijn nog altijd in druk, nog altijd razend populair. Hiervoor is er een simpele reden: ze hebben ongehinderd door politieke correctheid een rauwe, onweerstaanbare kwaliteit. De verhalen vol actie; het stormachtige innerlijke leven van de hoofdpersoon; de beschrijvingen van exotische scènes zoals Bond en Goldfinger aan het golven, met Oddjob dreigend op de achtergrond; de opwindende, pagina’s lange kaartspel in Casino Royale, de schitterende achtervolgingsscène op ski’s in Oostenrijk in On Her Majesty’s Secret Service, en zo kan ik nog lang doorgaan.

Ik zie ook wel dat Bond een man zonder een context is; een personage in een verhaal dat niet meer van onze tijd is.

Maar ik houd van deze man, die zo hartstochtelijk kan liefhebben, zo genadeloos kan moorden. Ze kunnen hem afmaken, in de films, maar mijn Bond-boeken pakken ze nooit af. Nu ik weer Goldfinger lees, wil ik het van de daken schreeuwen: ‘Yes, Mr Bond, I expect you to live!’