Podcast We need to talk about Kevin

Door Groene Amsterdammer filmcriticus Gawie Keyser.

Na afloop zei ze: ‘Ik heb m’n spiraaltje niet ingedaan.’  Hij reageerde: ‘Is het gevaarlijk?’ ‘Heel erg gevaarlijk,’ antwoordde ze, terwijl ze dacht: inderdaad, over negen maanden kan hier dus gewoon een vreemdeling opdagen. Een indringer in ons leven. We hadden net zo goed de deur niet op slot kunnen doen. Wat we hebben gedaan — seks om een kind te verwekken — is gevaarlijk.

Zo beschrijft de Amerikaanse romanschrijver Lionel Shriver het moment van de waarheid in haar schokkende boek uit 2003, We need to talk about Kevin.

Aan het woord zijn Franklin en Eva, een echtpaar in New York dat wikt en weegt als het gaat om kinderen krijgen. Op een avond doen ze het toch: voorbehoedmiddel achterwege laten. Maar dan volgt paniek. Want de gevolgen hiervan kun je niet overzien. Wat voor baby, kind, volwassenen komt er als gevolg van deze beslissing? Je hebt daar geen controle over — dát is het angstwekkende.

In de film die Lynne Ramsay een paar jaar later maakte zien we John Reilly als Franklin en Tilda Swinton als Eva. De casting is perfect, vooral wat betreft Eva. Swinton, een Engelse actrice die erom bekend staat dat ze gewaagde keuzes maakt als het gaat om nieuwe rollen, verbeeldt op geloofwaardige wijze hoe haar personage speelt met een taboe. Ze is een vrouw van 37 die vraagtekens zet bij de rolpatronen die haar omgeving, ook haar man, voor haar heeft bedacht: je bent vrouw, dus je wordt moeder.

Alsof ze zich in een droom bevindt, kijkt Eva naar de mensen die om haar heen op straat lopen. Allemaal, zo flitst het door haar hoofd, zijn ze ooit geboren, zijn ze uit het lichaam van een vrouw gekomen. Sta daar eens bij stil: hoe ongelofelijk is dát wel niet, mijmert ze.

En hoe gevaarlijk. Want je hebt als moeder (en vader) geen enkele garantie dat het kind dat uiteindelijk geboren wordt, ‘leuk’ is. Zoals blijkt uit het gesprek tussen Franklin en Eva is er namelijk sprake van ‘gevaar’. Dat wil zeggen: dat je een vreemdeling baart.

Ramsay’s film neemt ruim de tijd om die sfeer van ‘gevaar’ op te bouwen. Zonder om iets weg te geven — toen ik de film voor het eerst zag, wist ik niet waar het over ging — de climax van het verhaal komt over als een stomp in de buik. Wat Franklin en Eva in huis halen, is allerminst een roze wolk. Meer een storm van venijn, afgunst en verdriet. En dit allemaal georkestreerd door het noodlot.

Je kunt We need to talk about Kevin als een horrorverhaal zien, maar het fenomenale aan film en boek ligt in de wijze waarop het verschrikkelijke schuilt in het alledaagse. Dingen die iedereen, ook u en ik, beste luisteraar, in ons leven meemaken. Verliefd worden, samenwonen of in het huwelijk treden, kinderen krijgen.

Kinderen krijgen. Het klinkt zo natuurlijk, ‘makkelijk’ zelfs, maar hier zien we hoe bizar, haast bovennatuurlijk de menselijke voortplanting kan zijn. Want dat is het misschien wel op een diep-evolutionair vlak: mensen krijgen kinderen om de overleving van de soort te garanderen.

Dan zijn er ook andere overwegingen, zoals blijkt uit Eva’s overpeinzing in haar brieven aan Franklin, nadat de tragedie zich heeft voltrokken. Ik had een backup nodig, Franklin, voor wanneer jij er niet meer zou zijn. Of ik. Want als we weg zijn, wat blijft er dan van ons over? Van ons leven? Ons geluk? Ons liefde? Dan kun je beter zorgen voor een backup, een kind als bewijs dat jij en ik en wij er zijn geweest.

Arme Eva. Ze strijdt net als iedereen met de grote vragen. Is het allemaal maar willekeur wat er in het leven gebeurt? De horror hiervan is te erg om waar te zijn. Er moet toch iets van zingeving zijn, iets van een organiserend principe dat orde in de chaos schept. Toch, toch?

Is het gevaarlijk? Natuurlijk is het gevaarlijk, het leven. Je hebt geen garantie op geluk, voorspoed, tederheid, liefde. Wie of wat je in je leven haalt is het gevolg van de grillen van de natuur.

De ‘deur op slot houden’ is ook geen optie — zo zijn wij mensen niet. We zijn dromers, hoopvol dat de goede afloop een reële mogelijkheid is, wetend dat de kans op drama, op gevaar en tragedie, levensgroot is, zoals op verschrikkelijke wijze blijkt uit dit schitterend boek, deze onvergetelijke film, We need to talk about Kevin.

13 november 2018 in OBA Oosterdok