V for Vendetta

Strips. Stripboek. Stripverhaal. Beeldverhaal. In het Frans: bande dessinée. Duits: comicheft. Italiaans: fumetto. Engels: cartoons of graphic novel.

 Maar kom met al deze vertalingen en benamingen niet aan bij de grootmeester van deze kunstvorm, de magiër van Northampton, de anarchist die ons getekende meesterwerken zoals Watchmen, From Hell en, onze film van deze maand, V for Vendetta, bracht. Nee, the bearded one, bebaarde maker van sequential art (dat kun je nog wel nét zeggen) — Alan Moore — vindt slechts één woord toepasselijk: comics.

Laten we kort gaan: heeft u ooit een Donald Duck gelezen, beste luisteraar? Dan had u een comic in uw handen.

Deze maand in Cinema Literair, de comic als boek én film. V for Vendetta. Geschreven door Alan Moore en geïllustreerd door David Lloyd. En in 2005 verfilmd met in de hoofdrollen Hugo Weaving en Natalie Portman.

Comics zijn inmiddels een universele taal geworden. In welk land je ook komt, ook als je de taal niet spreekt kun je een strip kopen en lezen.

Voor de goede orde: ‘strip’ is een redelijk goede vertaling van comic, maar om zuiver te blijven, dat wil zeggen om de visie van onze hoofdpersoon in dit verhaal te respecteren, gebruik ik ‘comic’.

Want die hoofdpersoon, die is Moore’s alter-ego, slechts bekend als ‘V’. Hij draagt het Guy Fawkes-masker — hetzelfde masker dat in onze eigen wereld sinds de release van de filmversie van Moore’s verhaal iconisch is geworden toen de Occupy- en Anonymous bewegingen dat gingen gebruiken in hun protesteren tegen het wereldwijde politieke en ideologische establishment.

De mysterieuze V in V for Vendetta leeft in het Londen van na een nucleaire oorlog, rond 1990. Groot-Brittannë is in een fascistische staat veranderd. De regering heeft het gemunt op minderheden. Homoseksuelen, gehandicapten, immigranten en alle andersdenkenden belanden in concentratiekampen waar wetenschappers en beulen hen martelen en gebruiken als proefkonijnen in allerlei experimenten.

V is een anarchist die ondergronds leeft, ook letterlijk. Vanuit zijn bunker plant hij aanslagen tegen de dictatuur. Hij kleedt zich in de stijl van Guy Fawkes, de opstandeling die op 5 november 1605 in een kelder van het Britse Hogerhuis werd betrapt met een lading buskruit. Zijn plan was het parlement op te blazen en zo de heerschappij van Jacobus I tot een einde te brengen.

V’s probleem is dat het volk zich maar al te graag laat onderdrukken. Hij neemt een jonge vrouw, Evie, onder zijn hoede. Met indoctrinatie via allerlei melodramatische toneelstukjes dwingt hij haar politiek activist te worden.

Alan Moore en illustrator David Lloyd publiceerden de eerste V for Vendetta-verhalen al begin jaren tachtig in comics gemaakt op goedkoop krantenpapier. Toen de gebundelde versie in 1988 bij het machtige Amerikaanse DC Comics uitkwam, was de desillusie bij Moore, die zichzelf nog het graagste zien als goochelaar (hij kan dat ook echt), compleet. In een inleiding schrijft hij dat hij zijn geboorteland nog het liefst zo snel mogelijk met zijn gezin verlaat.

‘Margaret Thatcher is aan de macht en met haar Conservatieve Partij wil zij nog decennia lang aan de macht blijven. Mijn jongste dochter is zeven jaar oud en in de kranten lees ik over het oprichten van kampen voor mensen met Aids. De nieuwe oproerpolitie draagt helmen met zwarte viziers en ze rijden in busjes rond waarop camera’s gemonteerd zijn. De regering wil homoseksualiteit uitbannen en je kunt alleen maar gissen op welke andere minderheid ze nu weer hun pijlen gaan richten… Ik overweeg het te vluchten met mijn gezin. Het is hier koud en naargeestig en ik vind het niet meer leuk hier.’

Hij sluit af met: ‘Goodnight England. Good Night Home Service and V for Victory.’

Terwijl ik het boek weer lees en terugdenk aan hoe briljant de filmversie is (naar een scenario van de gezusters Wachowski die ons The Matrix hebben gegeven) treft het mij dat dit tot op het bot subversieve verhaal van Moore alleen maar in comics had kunnen ontstaan.

Comics zijn van oudsher anarchistisch. Denk aan Robert Crumb en de underground-comicsbeweging van de jaren zestig. En juist aan de revolutionaire Britste comics van de jaren zeventig, aan publicaties zoals Warrior en vooral 2000 AD, waar Alan Moore zijn carrière begon en die lijnrecht tegen de goede smaak ingingen en die op krantenpapier werden gedrukt en die wekelijks verschenen. Kosten: een paar cent. Wat een krachtig medium!

Inmiddels zijn ze allemaal ter ziele gegaan — maar V leeft voort. Overal ter wereld, waar er ook een protestbeweging gaande is, zie je zijn afbeelding. En hoor je zijn stem, de stem van Guy Fawkes, pyromaan, terrorist, vrije geest:

Remember, remember, the Fifth of November
the Gunpowder Treason and Plot
I know of no reason why the Gunpowder Treason
should ever be forgot

 

Tekst: Gawie Keyser

Cinema Literair, 14 mei 2019 om 19:30 in OBA Oosterdok