Boekenblog; OBALIVE, Theodor Holman, Johan B. W. Polak

Gepubliceerd op: 7 juli 2017 11:03

Theodor Holman is een begenadigd mens: hij schrijft prachtige,schrijnende, romans, met Tjon als hoogtepunt; maar ook verrukkelijke biografische herinneringen,zoals “Gerardje”, over Gerard Reve, of het schitterende verslag van zijn etmaal in de etalage van De Bijenkorf in 1997, Een winkelzoon in een glazen paleis. Hij kan nog zo veel meer: filmscenario’s, gedichten en natuurlijk zijn vrijwel dagelijkse column in Het Parool. Alsof dat niet genoeg is presenteert hij al jaren in de OBA het programma OBALIVE, nu in OBA Javaplein.

Zijn visie op het leven is sinds de moord op boezemvriend Theo van Gogh bepaald niet vrolijker geworden. Bij OBALIVE echter is Theodor de opgewektheid zelve, zijn lach knalt geregeld door de ruimte. Ik vind hem een buitengewoon geïnteresseerde en alerte interviewer.

OBALIVE is een van de parels in het grote OBA activiteitenpakket. Je loopt binnen, krijgt een bescheiden gratis drankje en hapje  en je zit op bijna aanraakafstand van de genodigden. Zo ook op 29 juni toen Theodor in gesprek ging met Nelleke Noordervliet over de stand van ons onderwijs en Onno Blom vertelde over de biografie van Jan Wolkers. Als die verschijnt, in oktober, meer in dit Boekenblog over Jan en zijn turbulente leven

Lelijk als een paard

Niet minder turbulent was het leven van de Amsterdamse uitgever, boekhandelaar en publicist Johan B.W.Polak (1928-1992). “Ik ben joods,ik ben homoseksueel, zo lelijk als een paard en ik ben miljonair. Je denkt toch niet dat ik iets moois van de mensen te verwachten heb.” Deze mismoedige zinnen staan terecht op de achterflap van de recent verschenen biografie van Koen Hilberdink, hoofdgast bij OBALIVE. 

Het was zijn vriend Gerard Reve die mij attent maakte op Johan B.W.P. Reve maakte geregeld toespelingen op en gebruik van Polak’s rijkdom. Zat een vriend van Gerardje in geldnood, dan raadde hij hem aan de ontvangen brieven van Reve aan Johan B.W.P. te verkopen, die had geld zat. Zo leerde ik wat een mecenas was. Ook de talrijke roddels over Polak, niet alleen door Reve, maakten mij, totaal onwetend van hoe schrijvers, uitgevers en het volk er om heen leefden, nieuwsgierig naar de legendarische naamgever van Uitgeverij Polak & Van Gennep, die ook nog eens eigenaar was van de Athenaeum Boekhandel op het Spui. En als het eind jaren ’60, begin jaren ‘70 ergens gebeurde in Amsterdam, dan was het daar. Toch heb ik Polak nooit in het echt gezien. Zag ik hem op televisie of hoorde ik hem op de radio, dan was ik diep onder de indruk van zijn nederigheid, en zijn emotionaliteit. Hij kon in tranen uitbarsten bij het (voor)lezen van gedichten. Ik ben helemaal verslingerd aan boeken, vaak diep onder de indruk van het geschreven woord, schrijvers als Reve, Vestdijk, Tsjechov, Carmiggelt en Dickens laten me niet onbewogen, maar een traan laten, het is me nooit overkomen. Net zo min ken ik complete gedichten uit het hoofd. Polak wel, getuige een herinnering van Hanneke Eggels, oprichter van De Literaire Salon, waarvan Polak tot aan zijn overlijden bestuurslid was: “Hij toerde met mij in 1991 langs alle Amsterdamse openbare bibliotheken waar mijn Literaire Salon -poëziecursussen gegeven werden en waar hij onze lezers tot tranen bracht als hij zijn geliefde dichters uit het hoofd reciteerde". Juist die toer heb ik gemist, terwijl De Literaire Saloncursus ook in “mijn” filiaal aan het Waterlandplein gegeven werd!

Trouwens zijn latere opvolger bij Athenaeum, Maarten Asscher citeert de sonnetten van Shakespeare ook moeiteloos! Bij zo iemand koop ik graag mijn boeken!

J.W.B.P.

Koen Hilberdink heeft in krap 300 pagina’s Polak’s leven beschreven. Dan moet je heel beknopt kunnen schrijven, zei Onno Blom bewonderend, want zijn Wolkersbiografie telt meer dan 1000 bladzijden. Natuurlijk was de hyperactieve Wolkers veel bekender dan Polak, maar hun leven was denk ik wel even vol. JWBP’s uiteindelijke  belang zal misschien het meest liggen in zijn schitterend verzorgde uitgaven, en de nog steeds geweldige boekhandel. Zijn verdiensten voor de  emancipatie van homoseksuelen zijn ook niet gering. Alleen al door er openlijk voor uit te komen,samen met tijdgenoten als natuurlijk Gerard Reve, Hans van Manen en Benno Premsela, was een daad van grote moed.

Vanzelfsprekend verliet ik OBA Javaplein met de biografie over Polak in mijn tas. Vakantieboek nummer 2 (het eerste is De Oude Wegen: een voetreis, Robert MacFarlane, 2012). OBALIVE is weer terug in september, dus u heeft tijd genoeg om Theodor Holman een plezier te doen en bijvoorbeeld  Familiefeest te lezen. Tussendoor zoekt u dan het laatste openbare gesprek op dat Johan Polak voerde, met Hanneke Eggels .Het verscheen in De Groene Amsterdammer.Ze spraken onder meer over de grote schrijfster Marguerite Yourcenar.

Leo Willemse, Boekblogger voor de OBA, geniet de komende weken van een vakantie.