Boekenblog; het Magazijn van de OBA

Gepubliceerd op: 19 februari 2017 18:34

“Respect voor de oude orde”, was de titel van een korte lezing door OBA Directeur Martin Berendse op een mini-symposium, maandag 13 februari in het OBA Theater. Hij vertelde over de verschillen tussen bibliotheken en archieven en tussen bepaalde typen bibliotheken. Ineens viel het woord Magazijn. Ik was meteen weer bij de les. Mijn directeur vertelt boeiend, maar na drie eerdere presentaties had ik het moeilijk gekregen. Een mini-symposium kent geen pauze; dus dat is eigenlijk harder werken.

Magazijnen fascineren me. Meestal zijn ze namelijk niet zomaar toegankelijk, en dat verhoogt de aantrekkelijkheid. Een Magazijn vol boeken is natuurlijk nog beter, en een Magazijn van een Bibliotheek het summum. Voor ik verder ga met het OBA Magazijn, eerst meer over het mini-symposium.

De studie van het boek als object

Dit  congresje  was  georganiseerd vanwege  de uitreiking van de De la Court-prijs, een tweejaarlijkse prijs voor de beste academische studie, verricht in vrije tijd en zonder bezoldiging. Karin Scheper, boekrestaurator aan de Universiteit van Leiden was de gelukkige winnaar. De broers De la Court, wegens geloofsvervolging in de 17e eeuw naar de Republiek  gevluchte Franse hugenoten, stonden pal voor  het vrije woord en een vrije economie. Dat niemand in de OBA aangaf dat zij verre voorouders zijn van de door mij bewonderde Wim de la Court, Directeur van de OBA (1964-1988), vond ik wel teleurstellend.

Karin Scheper is gepromoveerd op onderzoek naar de  islamitische boekbindtraditie. Ze haalt daarin, zo bleek uit haar verhaal, heel wat vooroordelen overhoop. We hebben het dan wel over boeken van zo’n 1000 jaar oud. Evenals in de lezing van boekrestaurator Femke Prinsen verscheen het ene na het andere zeer oude, zeer kwetsbare, zeer zorgvuldig gerepareerde en daardoor bewaard gebleven boek op het scherm. Van het bijzondere boekrestauratorenjargon is helaas alleen maculatuur me  bijgebleven.(zie verder: Wikipedia). 

Een schok van afgrijzen ging door de wat ouderwets ogende bezoekers toen Gabrielle Beentjes, Nationaal Archief, liet zien wat schrijver-taalkundige Jan Luitzen doet om zijn bibliotheek te digitaliseren. Hij sloopt ze. Een enkel, zeldzaam, exemplaar krijgt een tweede leven, maar dat doet Jan zo onbeholpen dat de talrijk aanwezige boekconservatoren de slaap niet meer kunnen vatten. Een leerzame middag dus.

De studie van het OBA magazijn

Het OBA Magazijn ligt 2 étages onder de grond. Ongeveer 500.000 materialen liggen op eindeloze stellingen te wachten op verlossing: “Wie wil mij nog eens inkijken, het is al zo lang geleden. Uitlenen hoeft niet, inkijken is al mooi. We hebben trouw ons werk gedaan, nog op de Keizersgracht, en anders op de Prinsengracht, ach, roep ons nog eens op…”

Er staan boeken die ik zelf nog in mijn handen had in 1974, toen ik als jonge bibliothecaris de aangeschafte boeken moest “ inwerken”, voor gebruik gereedmaken. Hier raken ooit gerespecteerde schrijvers steeds onbekender. Hier verstoffen , zonder onderscheid, Israël Querido, Jan de Hartog, Alfred Kossmann, Michel Tophoff en Elisabeth de Jong-Keesing. Het kan natuurlijk nog erger: niet opgenomen  in het Magazijn, maar meteen in de oud-papierbak gegooid. Helemaal tragisch is het lot van boeken die ooit in het Magazijn geplaatst waren en 25 jaar later definitief gesaneerd worden. Ik noem hun namen uit piëteit niet.

De aantrekkingskracht van het Magazijn

Het Magazijn is bij rondleidingen zeer populair, terwijl het toch slechts saaie schappen met oude boeken zijn. Maar het biedt pure nostalgie: boeken uit een ver verleden maken altijd diepe indruk. Nog meer tranen wellen op bij het bijna fysiek ruiken van de boeken die men in zijn jeugd las (of bij opa en oma zag liggen). Vooral de magnifieke  en wel degelijk goed geconserveerde jeugdboekencollectie zorgt voor dit effect. Boeken van Top Naeff enJ.B. Schuil, Cissy van Marxveldt en C.E.Pothast-Gimberg*, Mies Bouhuys en Dick Laan, kort daarop klinkt een zacht gesnotter op uit  de bedompte gang ( en dan vergeet ik nog J. Nowee en Betty van der Plaats).

De OBA zou méér uit zijn Magazijn moeten halen: stel het open,. Dat is wel lastig, want het vereist een verbouwing. Haal het dan in delen naar boven. Maak exposities die zo zijn ingericht dat je je in het Magazijn waant. Momenteel is dat geval in een beperkt gedeelte van de Centrale, op de derde étage. Daar zie je iets terug van de Bibliotheek van 1919. Mooi, maar zielloos neergezet en zonder uitleg. Verbind het oude met het nieuwe, daarmee toon je respect aan de oude orde.

Leo Willemse is nog even bibliothecaris bij de OBA

https://www.knaw.nl/nl/actueel/agenda/de-studie-van-het-boek-als-object 

*Corso, het ezeltje, Kinderboek van het jaar 1960.