Boekenblog; Weinig Revolutionaire Herinneringen

Gepubliceerd op: 9 november 2017 20:32

1917: Europa vecht zich al voor het vierde jaar kapot. In Rusland breekt de Revolutie uit. Of waren het er twee? Eén in Februari en daarna die van Oktober.

In mijn Havo-examenjaar, 1969/1970, ploeterde ik door het voor middelbare scholieren geschreven boekje Revolutie in Rusland van L.G.Dalhuisen en F.J.Steegh. Voor het eerst werd ik me ècht bewust van wat revoluties teweeg konden brengen en welke offers mensen daar voor brachten. Als 17-jarige stond ik geheel en al achter al die revolutionairen, die van de tsaar en zijn hofkliek afwilden en boeren en arbeiders uitzicht op een menswaardig bestaan wilden bieden. De latere haarkloverijen, verkettering en onderlinge moordpartijen, resulterend in Stalin’s niemand ontziende repressie waren me nog onbekend. Nu trouwens in het Verzetsmuseum een kleine indrukwekkende expositie over de Goelag, de Sovjet werkkampen voor de zogenaamde klassevijanden.

Revolutionair Lezen?

Bij de 100ste herdenking van de Russische Revolutie pak ik Dalhuisen/Steegh er weer bij, beduimeld en vol aantekeningen. De boekenlijst achterin is nog steeds steekhoudend; talloze veel tips heb ik  opgevolgd.  Zoals Tien dagen die de wereld deden wankelen, het heet van de naald verslag van sympathisant John Reed. De degelijke,informatieve Aulapocket Het moderne Rusland door L.Kochan. Helemaal gelezen, verbazend want Aulapockets waren mij meestal veel te degelijk en informatief.  De romans en verhalen van Dostojewski, Gontsjarow, Toergenjew, Tolstoj, Tsjechow, Pasternak, Alexandrov… Paustovsky was toen nog niet in vertaling verkrijgbaar. Ook zonder de Revolutie nog steeds fantastische boeken. Bijna geen betere boeken om je visie op de mens te bepalen. Ideale vakantieboeken: dik en vol drama.

Ook ideaal maar overdreven was het lezen op een Franse camping van Stalin : a political biography door Isaac Deutscher. Revolutie in Rusland liet doorschemeren dat Josif Vissarionowitsj niet deugde, maar Deutscher wreef dat er definitief in. Natuurlijk, Deutscher was van de vernederde tegenpartij, de trotskisten. Ze, die troskisten, leken me  wat menselijker, al maakte Karel van het Reve me duidelijk dat ook zij politieke dwaallichten waren. Maar ja, Karel was natuurlijk een renegaat, het zwaarste communistische scheldwoord.

Liet ik het bij lezen? Had ik zelf revolutionair elan? Liep ik weg met Che Guevara, zoals  “iedereen”? Nee, verre van, die poster sprak me niet aan, en Boliviaans Dagboek was onleesbaar. Net zoals Het rode boekje  met uitspraken van Mao Tse Toeng. Simon Leys, in Chinese schimmen (1976) was de eerste die overtuigend liet zien dat ook Mao meedogenloos en zonder scrupules was. Nee, gaf mij Het Rode Boekje van Wandelganger (parlementair journalist Henry Faas) maar!

Zelf had ik alleen muzikale  helden. Natuurlijk, diep respect had ik voor Martin Luther King, vooral door  het lezen van Het volk dat in duisternis wandelt, van J.W. Schulte Nordholt. In een rechte lijn ging dat verder naar James Baldwin, Go Tell It To The Mountain -wat een dapper, geweldig geschreven boek! Zo is het gebleven: mijn helden moeten wel kunnen schrijven, zingen of tekenen. Hun verzet wordt dan vanzelf wel politiek.

Santen

Sal Santen (1915-1998) paste precies in mijn plaatje. In 1969 verscheen, tamelijk onopgemerkt, Jullie is Jodenvolk, een terugblik op een armoedige jeugd, in de jaren ’20, vooral in Tuindorp Oostzaan. Santen schreef onopgesmukt en gevoelig. Maar vòòr hij boeken publiceerde was Santen een echte revolutionair geweest. Vanwege zijn betrokkenheid bij de Algerijnse opstand (en in Latijns-Amerika) had hij zelfs in de gevangenis gezeten. De invloed van zijn ideologisch sterke, schoonvader Henk Sneevliet, oprichter van o.a. de Revolutionair Socialistische Partij, was groot. Santen verwerkte zijn belevenissen in steeds betere boeken, zoals Adios Companeros! (1974) Dus ja, Sal werd mijn Held. Hij had consequenties durven trekken, al was het allemaal nogal knullig verlopen. Zo voelde ik het ook, thuis, in mijn leesstoel. Hij is mijn Held gebleven. En hij schreef fantastisch.

Trien

Mijn vriend Bart Lankester heeft een Heldin, Trien de Haan. Hij heeft haar leven vastgelegd in Komt vrouwen, aangepakt! De revolutie van socialiste Trien de Haan. Net verschenen! Ook zij kwam onder invloed van Henk Sneevliet, een man met een enorme uitstraling. Ik zit middenin dit meeslepende boek. Onderstaande regels riepen mijn weinige revolutionaire herinneringen op:”In Rusland braken voedselrellen en stakingen uit, die in rap tempo een eind maakten aan het regime van de tsaar. Wat in 1905 niet gelukt was, lukte nu wel: het autoritaire koninkrijk moest plaats maken voor een democratische republiek. Terwijl een voorlopige regering die overgang trachtte te bewerkstelligen, ontstonden overal in het land raden van arbeiders en soldaten (“sovjets”) die directe invloed op het hervormingsproces eisten. In oktober 1917 veroverden de bolsjewieken uit naam van die sovjets definitief de macht en de revolutie was een feit.( ) In de familie de Haan moet de euforie over de Oktoberrevolutie groot zijn geweest”(p.34). Met terugwerkende kracht ervaar ik dezelfde euforie!


Leo Willemse, geboren en getogen in Amsterdam-Noord, werkte vanaf 1973 in talloze functies bij de OBA. Hij nam afscheid in april 2017. Gelukkig schrijft hij nog met regelmaat boekenblogs voor de OBA. Hij leest ongeveer 100 boeken per jaar, van literatuur tot strips.Het resultaat van meer dan 60 jaar lezen vind je terug in zijn Boekenblog waarmee hij in 2010 begon.

Lees meer OBA-blogs