Podcast Kazuo Ishiguro

luister  de podcast over never let me go

Is je leven van ‘van jou’ of is dat in handen van mysterieuze krachten, zodat je alleen maar het pad hoeft te bewandelen dat toch al voor je uitgestippeld is? Dat is de vraag deze maand in Cinema Literair, tijdens De Avond van Kazuo Ishiguro. Gawie Keyser blikt vooruit in deze podcast.

Never Let Me Go is een van de mooiste romans van de Britse schrijver en Nobelprijswinnaar Kazuo Ishiguro, een paar jaar geleden verfilmd door Mark Romanek met in de hoofdrollen Keira Knightley, Carey Mulligan en Charlotte Rampling.

We kennen Ishiguro van The Remains of the Day, zijn roman uit over een Engelse butler Stevens die zijn leven lang slijt in dienst van rijke meesters die achteraf van dubieuze morele inborst blijken, in 1993 prachtig verfilmd met in de hoofdrollen Anthony Hopkins als Stevens, en Emma Thompson als Mrs. Kenton, de huishoudster op wie hij verliefd is zonder dat hij ooit iets met zijn gevoelens doet.

De schitterende tragiek van dit verhaal ligt in Stevens’ onvermogen te handelen, wat uiteindelijk uitmondt in spijt, leedwezen en de wijze waarop herinneringen je je leven lang kan lamleggen.

Al deze dingen keren terug in Never Let Me Go, mijn persoonlijke favoriete Ishiguro. Het verhaal is verschrikkelijk, een soort ‘horror story’ zoals een van de personages tegen het einde zegt. Maar bovenal: diep menselijk. Het raakt je, haast zonder dat je het door hebt, en eigenlijk ben je een ander mens als je de laatste pagina uit hebt.

Ruth, Kathy en Tommy groeien op in Hailsham, een kostschool ergens op het Engelse platteland. Op het eerste gezicht is er niets bijzonders aan hun leven: ze krijgen les, doen mee aan verschillende sporten, bespotten de leraren, dollen met elkaar.

En toch voelen ze aan dat er iets abnormaals aan hun leven is, iets waar ze maar niet de vinger op kunnen leggen. Ze mogen bijvoorbeeld niet het terrein van de school verlaten. Ook krijgen ze met de paplepel ingegoten dat ze ‘speciaal’ zijn. En: dat ze als ze iets groter zijn zullen starten met het ‘doneren’ net zolang ze ‘voltooiing’ hebben bereikt.

Engeland, laat jaren negentig. Terminale ziekten zoals kanker zijn overwonnen door wetenschappelijke doorbraken op het gebied van orgaantransplantatie. Probleem: er zijn niet genoeg donoren. Om dit op te vangen worden die gekweekt — door mensen te klonen. Mensen zoals Ruth, Kathy en Tommy die opgroeien in de idyllische omgeving van Hailsham.

In hun late tienerjaren vragen de drie vrienden — die allemaal min of meer verliefd zijn op elkaar — zich af hoe het nu zit met dat ‘donaties geven’ en ‘voltooien’. En: hoe vrij ben je, als kloon? Ben je gedoemd, niet alleen te ‘voltooien’ (na vier ronden van transplantaties uiteindelijk te sterven), maar ook gedoemd zo’n mens te worden als je origineel, dat tenslotte ergens in Engeland rondloopt?

Boek én film focussen op deze vraag: is je leven dan nog van jou? Een vraag waarmee we allemaal zitten. Hoe vrij zijn we in werkelijkheid?

Ishiguro — en hierin volgt Romanek hem feilloos — betrekt ons bij het dilemma. Schrijver en regisseur laten zien hoe menselijk deze gemaakte mensen zijn. Ze zijn anders, maar ze stellen zich precies dezelfde vragen die we allemaal hebben. Waar kom ik vandaan? Wat doe ik op deze aarde? Hoe loopt het straks af met mij? En: kan ik dit hele proces van het leven überhaupt beïnvloeden?

En: wat doen we met onze herinneringen? Hebben we spijt over hoe we hebben geleefd? Hebben we wel alle kansen die we hadden volledig benut? Hadden we daar eigenlijk wel de gelegenheid toe, of was ons leven voorgeprogrammeerd? Heeft het zin om hierover te peinzen, om zo het zoete onbereikbare verleden te proberen terughalen?