Expo in beeld: Sevilay Maria over #MYOWNGENDER

Gepubliceerd op: 24 augustus 2020 12:00

Van 17 juli tot 20 september is in OBA Oosterdok de expo #MYOWNGENDER te zien, een reizende installatie waarin vijfendertig modellen door middel van een fotografietechniek uit 1851 een podium krijgen voor hun identiteit. Een interview met Sevilay Maria, de kunstenaar die drie jaar lang alle schakeringen van gender onderzocht.

Dag Sevilay. Met welke voornaamwoorden wil jij zelf aangesproken worden?
'Ik wil graag worden aangesproken met de voornaamwoorden zij/haar. Daar ben ik tevreden mee.' 

Zijn er genoeg verschillende voornaamwoorden in de Nederlandse taal?
'Eigenlijk zijn het er te weinig. We kunnen kiezen uit zij en haar, hij en hem, die en diens en hen en hun. Ik merk dat bijvoorbeeld hen/hun best lastig is in onze taal. Het zou mooi zijn als daar nieuwe woorden voor zouden kunnen komen.' 
 

In het begin heb ik alles verkeerd gezegd dat ik verkeerd kon zeggen.


Wat zijn voor jou leermomenten geweest in deze complexe discussie?

'In het begin heb ik alles verkeerd gezegd dat ik verkeerd kon zeggen. Ik ben geen genderexpert, maar kan nu wel zeggen dat ik er veel van afweet. Dat is grotendeels te danken aan de openheid waarmee deze 35 personen met mij in gesprek zijn gegaan.' 

Je modellen hebben zich best kwetsbaar opgesteld. Hoe heb je hun vertrouwen gewonnen?
'Heel kwetsbaar. Ik denk met mijn eigen openheid, het tonen van mijn eigen kwetsbaarheid. Ik heb vanaf het begin gezegd: ik ben geen expert, maar ik wil graag leren. Ik heb een oproep geplaatst op social media. Daarop ontving ik 250 reacties. Ik heb geprobeerd hieruit een zo goed mogelijke selectie van personen te maken, die het genderspectrum zo goed mogelijk representeert. Daar heb ik veel van geleerd. Elke kleur moest vertegenwoordigd worden. Dat is niet altijd compleet mogelijk, maar ik denk dat we een heel eind zijn gekomen.' 

"Nou nou," zeiden ze toen, "zullen we het daar eens over hebben? Wat denk jij over gender?"


Dit is niet de eerste keer dat je met het onderwerp gender aan de slag gaat. Waar is het begonnen?

'Ik ben in aanraking gekomen met het onderwerp toen ik hospiteerde voor een kamer. In die kamer wachtten drie mannen me op. Ze zouden me vragen stellen. Mijn eerste reactie was: "oh oh, drie mannen". “Nou nou,” zeiden ze toen, “zullen we het daar eens over hebben? Wat denk jij over gender?”. Ik merkte dat ik veel minder van dit onderwerp af wist dan van bijvoorbeeld seksualiteit. Vanuit die vraag, wat is mannelijkheid en wat is vrouwelijkheid, zit daar nog een spectrum tussenin, ben ik een onderzoek gestart. Kort na het boeken van een vakantie naar Oeganda kwam ik erachter dat daar een trans community is die bedreigd wordt. Ik heb daar toen een fotoserie gemaakt die het begin was van dit onderzoek.' 

Tegen welke vastgeroeste ideeën van anderen loop je aan?
'Vooral tegen mensen die zeggen: "oh, maar dan ben je toch gewoon omgebouwd?". Of: "kan je niet gewoon kiezen?". Ik heb gemerkt dat dat vooral voortkomt uit onwetendheid. Als ik het uitleg wordt er vaak anders tegenaan gekeken. Het moeilijkste is om daarin met iedereen een geduldig traject af te leggen waarin je uiteindelijk tot elkaar kunt komen.' 

Kun je ons iets vertellen over de installatie waar we ons op dit moment in bevinden?
'De installatie bestaat uit drie stalen wanden van elk tweeënhalve meter hoog en vijf meter lang. De wanden bestaan elk uit tien platen en wegen in totaal vierhonderd kilo per wand. In de installatie hangen meerdere ‘wet plates’ waarop mijn modellen zijn afgebeeld. In elke wand vind je ook een geluidsinstallatie, waardoor je de gesprekken met de modellen kunt beluisteren. Aan het einde staat een drieluik van films.'

Waarom heb je voor deze opstelling gekozen?
'Ik heb gekozen voor drie wanden die je steeds op een andere manier kunt neerzetten. Als je in de OBA recht voor de installatie gaat staan, zie je dat deze gesloten is. Je ziet aan de voor- en achterzijde niet dat er een derde wand is. Op een andere plek zou ik hem rond willen opstellen, zodat het een geborgen en inclusieve plek wordt. In weer een ander geval zou ik de wanden in elkaar willen laten haken, waardoor je er oneindig in kunt rondlopen.' 
 

Ik dacht meteen: wauw, dit wil ik leren, dit wil ik kunnen.


De techniek die je gebruikt, collodion wet plating, stamt uit de negentiende eeuw. Heb je een speciale interesse voor dit tijdperk, of gaat het meer om de techniek zelf?
'Ik heb in het bijzonder een interesse voor fotografie. De belangstelling voor deze specifieke techniek begon zo’n tien jaar geleden, toen ik een documentaire zag over Sally Mann, een Amerikaanse fotograaf. Zij zette deze techniek al in. Ik dacht meteen: wauw, dit wil ik leren, dit wil ik kunnen. Het proces is volledig ambachtelijk, je doet alles met je handen. Ongeveer zes jaar geleden heb ik me de techniek eigen gemaakt. Die is ontzettend lastig en vereist veel precisie. Dat zit niet alleen in het chemische proces, maar ook in de samenwerking met het model. De persoon in kwestie moet namelijk vijftien seconden of langer stilzitten. Ik heb gebruik gemaakt van hoofdsteunen zodat de modellen zo min mogelijk bewogen. Dat is een hele opgave, niet alleen voor de fotograaf, maar ook voor het model.'

Dat klinkt alsof er best een intiem contact was tijdens het maken van de foto’s.
'Ik denk dat dat de kracht van de techniek is. Het proces verloopt langzaam, dus je moet de tijd nemen voor elkaar. Elkaar leren kennen. Iemand is niet zomaar even een uurtje in je studio. Het maken van één portret duurt anderhalve dag tot twee dagen. Dat langzame proces heeft ook geholpen bij het winnen van het vertrouwen van de modellen.' 

Waarom denk je eigenlijk dat mensen zo bezig zijn met de genderidentiteit van een ander?
'Voornamelijk door onwetendheid. We willen elkaar graag in een hokje plaatsen: goed of fout, man of vrouw, brandweer, politie. Je bent geneigd te schakeren om het voor jezelf zo makkelijk mogelijk te maken.'

Wat kunnen wij in de toekomst verwachten van Sevilay Maria?
'Er wordt een tentoonstellingsboek gedrukt dat eind september zal verschijnen. Daarnaast zijn we bezig met een virtuele tour door de installatie. Dat laatste houdt in dat je, terwijl je door de installatie loopt, met je telefoon de bijbehorende verhalen kunt horen. Dat is een greep uit de toffe dingen die nog gaan gebeuren.'

Beeld: Roel Backeart