Queer emancipatie, fotoboeken en literatuur: een kijkje in de snoepwinkel van IHLIA LGBTI Heritage

Gepubliceerd op: 13 juli 2021 16:57

Pride staat dit jaar geheel in het teken van zichtbaarheid. Waarom is het belangrijk om de geschiedenis van lhbti (lesbische, homo- en biseksuele, transgender en intersekse) personen te bewaren, en hoe is het nu eigenlijk echt gesteld met de emancipatie in Nederland? We vroegen het aan Wilfred van Buuren, hoofd collectie van IHLIA LGBTI Heritage, het grootste lhbti-archief van Europa.

Wilfred is een geboren en getogen Amsterdammer. Hij groeide op in Betondorp, net als Johan Cruijff en Gerard Reve. Die twee bekende Amsterdammers vatten de rode draad in zijn leven mooi samen: “sport, boeken en homoseksualiteit”. Van huis uit is hij historicus met een specialisatie in sportgeschiedenis en- erfgoed. Door die achtergrond kwam hij onder meer terecht bij NOC*NSF en uiteindelijk IHLIA LGBTI Heritage. 

Foto Wilfred: Meindert Koster

We zoeken de samenwerking op met jonge theatermakers, die materiaal uit de collectie in voorstellingen opnemen.


Dag Wilfred. Kun je ons iets meer vertellen over IHLIA LGBTI Heritage?

"IHLIA is een collectie van lhbti-erfgoed. We doen mee met het Huis van Alle Talen in de OBA en hebben samenwerkingsbanden met onder meer het ATRIA Kennisinstituut voor Emancipatie en Vrouwengeschiedenis, het International Institute of Social History en het Stadsarchief, maar ook met buitenlandse instellingen, waaronder Queer Search, een koepelorganisatie voor Duitstalige lhbti-musea in Berlijn, München en Wenen. We zoeken ook de samenwerking op met jonge theatermakers, die materiaal uit de collectie in voorstellingen opnemen."

"Maar een heel klein deel van de collectie kan worden uitgeleend, de rest is alleen beschikbaar ter inzage. Dat maakt het heel bijzonder om hier te werken, een beetje alsof je in een snoepwinkel staat."

Wat vinden we in die snoepwinkel?

"Alles wat betrekking heeft op de lhbti-gemeenschap. De collectie omvat ruim 28.000 boeken en tijdschriften, maar ook ander gedrukt en digitaal materiaal en spullen zoals t-shirts, poppen en bordspellen – denk aan Homonopoly of Transenbord. Veel mensen in Nederland weten niet dat wij de grootste collectie van Europa hebben, maar in het buitenland weten ze ons zeker te vinden. "

"De collectie draait dan ook niet alleen om Nederland, al ligt daar wel de nadruk op. We hebben materiaal uit meer dan 150 landen en in 60 talen, ook uit de niet-Westerse wereld. Het doel van de collectie is het bewaren en toegankelijk maken van lhbti-erfgoed. Het bewaren van de geschiedenis, voor de meest brede omgeving en het nageslacht." 
 

Onze collectie is voor iedereen toegankelijk.


Gaat het vooral om het bewaren, of ook om zichtbaarheid?

"Het gaat zeker ook om zichtbaarheid. Daarvoor hebben we een tentoonstellingsruimte ingericht op de derde verdieping van OBA Oosterdok, waarin drie á vier keer per jaar een nieuwe expositie te zien is, maar we organiseren ook workshops, lezingen en evenementen. Daarnaast is onze boekencatalogus niet alleen op onze eigen website te vinden, maar ook in die van de OBA en Worldcat opgenomen. Hierdoor is onze collectie voor iedereen toegankelijk."

"Vooral de breedte van de collectie is interessant: veel materialen die in bijvoorbeeld Oost-Europa niet te vinden zijn, hebben wij wel in de collectie."
 

Foto hierboven: de roze boekenkast van IHLIA, 3e etage OBA Oosterdok


Gezien de toenemende homo- en transfobie in Oost-Europa is dat ook wel heel interessant.

"Zeker. Daar moet wel bij gezegd worden dat niet alles zomaar overal toegankelijk is. Er is veel gedigitaliseerd, maar alles moet wel op locatie worden ingezien. We kunnen niet alle materialen online zetten, deels vanwege rechten, maar ook vanwege bescherming en privacy."
 

Veel mensen moeten er niet aan denken wat er in een homoseksuele relatie gebeurt. Dat heeft ook met zichtbaarheid te maken.


Hoe denk je dat het er nu voor staat met de lhbti-emancipatie in Nederland?

"Dat is moeilijk te zeggen. Er is natuurlijk formeel van alles gebeurd en geregeld. Uit onderzoeken is gebleken dat een groot deel van de Nederlandse bevolking relatief verdraagzaam is, maar aan de andere kant zien we dat het aantal meldingen van bijvoorbeeld pesterijen toeneemt. Dat kan komen doordat mensen eerder aangifte doen, maar die verdraagzaamheid is ook wel weer dun."

"Je ziet bijvoorbeeld dat asielzoekers met een lhbti-achtergrond dreigen te worden uitgezet naar het land dat ze vanwege die identiteit zijn ontvlucht. En veel mensen kunnen, om maar een voorbeeld te noemen, wel leven met twee mannen die elkaars hand vasthouden, maar moeten er niet aan denken aan wat er verder in een homoseksuele relatie gebeurt. Dat heeft ook met zichtbaarheid te maken."

Is er een stip aan de horizon? Waar beweegt IHLIA zich naartoe?

"We willen nog meer en blijvend aandacht besteden aan het zichtbaar maken van de gemarginaliseerde groepen binnen de lhbti-gemeenschap. Dan kun je denken aan trans of intersekse personen, maar ook aan mensen van kleur. Daar doen we echt ons best voor. Een voorbeeld hiervan is Nos Tei, een tentoonstelling die draaide om Surinaamse en Antilliaanse lhbti’ers." 

Denk je dat het werk van IHLIA ooit ophoudt?

"Ik denk het niet. Ik zou me wel kunnen voorstellen dat we onderdeel worden van een veel groter geheel, of dat alle verschillende letters voor seksuele en genderidentiteiten minder belangrijk worden. Maar voorlopig zijn we zeker nog niet klaar."

Welke boeken uit de collectie van IHLIA zou je ons willen aanraden?

1.

Edouard Louis - Weg met Eddy Bellegueule

Edouard Louis | Weg met Eddy Bellegueule 

"Dit boek kan worden geleend en daar wordt gretig gebruik van gemaakt. Niet gek, want Edouard Louis is een wonderkind van de Franse literatuur. De roman Weg met Eddy Bellegueule gaat over een jongen in Picardië, Noord-Frankrijk, die feminiene trekjes is: hij heeft een opvallend loopje en een wat hoge stem. Hij woont in een streek waar veel mensen werkloos zijn en niet over gevoelens wordt gepraat en hij wordt gruwelijk gepest. Het boek is heel goed geschreven, dus  als je het nog niet gelezen hebt, zeker doen!"

2.

Sofie Lakmaker - De geschiedenis van mijn seksualiteit

Sofie Lakmaker | De geschiedenis van mijn seksualiteit

"Dit boek speelt zich af in een iets ander milieu, namelijk dat van Amsterdam-Zuid. Het is een lekker brutaal en autobiografisch verhaal dat in de vorm van een roman is gegoten. De geschiedenis van mijn seksualiteit gaat over een meisje dat er heel erg jongensachtig uitziet en worstelt met haar seksualiteit: ze valt eerst op mannen, dan op vrouwen. Het verhaal bevat tragische elementen, maar is vooral ontzettend grappig."

3.

Gerard Reve - De stille vriend

Gerard Reve | De stille vriend

"Het werk van Reve is door zijn grote woordenschat niet altijd makkelijk om te lezen. Soms moet je echt een beetje kunnen aanvoelen wat humoristisch bedoeld is en wat niet. Maar dit boek is hilarisch en maakt maar weer eens duidelijk dat Reve is een geweldige stilist. Ik raad De stille vriend altijd aan om mee te beginnen, want het is niet zo dik. Het boek gaat over de relatie tussen een oudere en een wat jongere man en staat vol met passages die laten zien dat je iets over moet hebben voor de liefde."

4.

Tom Bianchi | Fire island pines

Tom Bianchi | Fire Island Pines: Polaroids 1978-1983 

"In onze collectie vind je ook veel bijzondere fotoboeken. Dit boek van Tom Bianchi is gemaakt voor de aidscrisis. Hij maakte polaroids van het hedonistische, uitbundige strandleven van homo’s in de buurt van New York. Het is een wereldberoemd boek vol prachtige foto’s dat een unieke blik werpt op de homogemeenschap van die tijd, en hier bovendien een niet vaak belichte zorgeloze kant van laat zien."

5.

Gon Buurman - uit verlangen

Gon Buurman | Uit verlangen: portretten van lesbische vrouwen en homomannen

"We hebben niet heel veel fotoboeken van lesbische fotografen, maar dit is zeker één van de mooiste. Gon Buurman, een Nederlandse fotograaf die zelf lesbisch is en onder meer heeft bijgedragen aan het vastleggen van de tweede feministische golf, legt lesbische vrouwen en homoseksuele mannen prachtig vast op de gevoelige plaat. Het boek staat vol intieme, ontroerende zwart-witfoto’s." 

6.

Raoul de Jong | Jaguarman

Raoul de Jong | Jaguarman

"Dit boek van de Nederlands-Surinaamse schrijver Raoul de Jong is terecht mateloos populair. De hoofdpersoon gaat op zoek naar zijn roots in Suriname en komt erachter dat een van zijn voorouders een jaguarman was, een soort boze geest. Het is een spirituele zoektocht, maar ook een intellectuele reis waarin je kennis maakt met andere Surinaamse schrijvers. Homoseksualiteit speelt een kleine rol -de hoofdpersoon is homoseksueel- maar voert niet de boventoon. Dat is best verfrissend."

7.

Alex Bakker - Transgender in Nederland

Alex Bakker | Transgender in Nederland

"Transgender in Nederland staat vol persoonlijke verhalen van Nederlandse transgenders, van jong tot oud. Daarin komt bijvoorbeeld aan bod welke operaties werden uitgevoerd en wie daarbij betrokken waren, maar wordt ook duidelijk hoe de transgenderzorg zich door de jaren heen heeft ontwikkeld. Zeer de moeite waard, zeker als je onze tentoonstelling Transgender in Nederland – een buitengewone geschiedenis gaat bezoeken." 

8.

Garth Greenwell - Cleanness

Garth Greenwell | Cleanness

"In dit autobiografische en toch fictieve verhaal beleeft een Amerikaan die in Sofia woont en lesgeeft allerlei amoureuze, erotische avonturen met mannen. Een aantal van de beschreven gebeurtenissen is SM-gerelateerd en heel spannend, je zit echt op het puntje van je stoel. Een bijzonder goed geschreven boek dat niet alleen maar gaat over activisme of gezelligheid en kroegleven, maar ook over seks. Dat is immers ook een onderdeel van homoseksualiteit." 


Queer Theater Festival

Zoek je meer verdieping? Kom dan naar de allereerste editie van het Queer Theater Festival in de OBA. Dit nieuwe festival viert de diversiteit aan talenten, stemmen en verhalen van artiesten, kunstenaars en hun publiek. De performers maken met verschillende kunstvormen en cultuuruitingen actuele en relevante maatschappelijke thema’s zoals grensoverschrijding, genderidentiteit en –diversiteit bespreekbaar.


Sinds 2007 is IHLIA LGBTI Heritage (opgericht in 1978) gevestigd in OBA Oosterdok. Bezoekers van de OBA, zowel uit binnen- als buitenland, komen vroeg of laat een keer op de derde verdieping. Meestal zijn ze aangenaam verrast. Ze bekijken de tentoonstelling, struinen langs de boekenkasten of stellen een vraag. Een groot deel van de materialen uit de IHLIA- collectie is vrij zeldzaam en dus niet uitleenbaar. Wel is er een roze kast samengesteld met daarin queer non-fictie en films. In het Huis van Alle Talen, op dezelfde verdieping, staat een loge met alle eigentijdse en moderne romans met een queer plot.